زبان ترکی جز زبانهاي التصاقي (پيوندي) است. در اين گروه از زبانها، ريشه افعال
و كلمات بيشتر تك هجائي مي باشد. در این دسته ریشه فعل پیشوند قبول
نمی کند و ریشه کلمه شکل خود را با قبول پسوند ها حفظ می کند و با ترکیب
با پسوند ها و کلمات دیگر معانی دیگری برای ریشه درست می شود كه اين
معنا ممكن است بسيار متفاوتتر از معناي ريشه باشد. به همین منظور دامنه
لغات در اينگونه زبانها بسيار گسترده تر مي گردد. در اينگونه زبانها، ريشه اصلي
كلمات دست نخورده مي ماند و به راحتي قابل استخراج ميباشد.
(البته در این گونه زبان ها به ندرت ممکن است پیشوند نیز قبول کند)
مجموعه زبانهاي اورال ـ آلتایي و از آن جمله گروه زبان تركي اعم از آذربايجاني،
در قالب زبانهاي التصاقي و از نوع پسوندي مي باشند. به گفته زبان شناسان
و سومئر شناسان مشهور دنیا مثل هومئل آلمانی و بارینتون، زبان سومئری جز
زبانهای التصاقی و اورال آلتایی بوده و با بررسی های انجام شده مشخص شد
که این زبان را می توان یکی از زبانهای ترکی کهن نامید چون با گذشت نزدیک
به 6 و 7 هزار سال هنوز کلمات مشترک زیادی بین زبان ترکی و سومئری وجود
دارد و اکنون کتیبه ها و سنگ نوشته های سومئری با توجه به لغات و زبان ترکی
مورد مطالعه و بازخوانی قرار می گیرد. در اینجا به چند مورد از لغات سومئری
اشاره می کنیم:
ترکی - سومئری ترکی - سومئری ترکی - سومئری
آتا (پدر) آدا آنا (مادر) آما اود (آتش) اود
اودون (هیزم) اودون اوچ (سه) اوش اوخ (تیر) او
چوبان (چوپان) شوبان قوش (پرنده) قاش چیبین (مگس) زیبین
تانری (خداوند) دانقیری اَر (مرد) اَره اَن (برترین) ائن
از دیگر زبانها که جزء زبانهای التصاقی و هم ریشه با زبان ترکی آذربایجانی می
باشد ترکی ترکیه–ترکمن– اؤزبک–کرکوک–اویغور-قازاق–تاتار–قیرقیز–باش ترک و..
هر یک از این زبانها را می توان لهجه هایی از زبان ترکی در نظر گرفت و بخاطر
جدایی ازهم (بدلایل قومی قبیله ای – جغرافیایی و حکومتی و..) با گذشت زمان
باعث ایجاد تفاوت هایی در زبانها شده که البته با این وجود قابل فهم برای
همدیگر هستند. از برخی ویژگی عمومی زبانهای ترکی که به طور مشترک در
ساختمان لفظی و گرامری زبانهای گروه اورال- آلتایی وجود دارد عبارتند از:
1- جنبه ترکیبی آنهاست (التصاقی بودن و پسوندی آنها)
2- توالی پیوندها 3- هماهنگی مصوت ها
4- نبودن علامت جنس 5- کوتاهی صامت ها.....
(برای مطالعه بیشتر، می توانید به کتاب "مبانی دستور زبان ترکی آذربایجانی "دکتر محمد علی فرزانه مراجعه کنید)
البته چندین همخانواده دیگری نیزدر زبان ترکی وجود دارد و چون زمان انشعاب
آن از زبان ترکی مادر زیاد بوده است قابل فهم برای ما نیست که می توان
به زبان یاقوتی و چوواشی اشاره کرد.زبان ترکی آذربایجانی در مجموع 32 حرف
دارد که از 23 صامت و 9 مصوت تشکیل شده است که 3 مصوت آن در زبان
فارسی و عربی وجود ندارد (Ü – I – Ö) این امر باعث شده که در استفاده از
الفبای عربی،در نوشته های ترکی با مشکلاتی روبرو بشویم. در نوشتن با
لاتین مشکل خاصی وجود ندارد. ناگفته نماند که زبان ترکی در گذشته الفبای
مخصوص به خود داشته که نمونه هایی از آن در کتیبه های اورخون و یئنی سئي
یافت شده است که به سالهای 550 و 735 میلادی بر میگردد که امپراتوری
گؤگ تورکهاست.
گونر زاهرالی ۹۱/۴/۲۰